Het Vrije = Volk

Tot verbijstering van heel juridisch = Nederland heeft=20 de Staat opnieuw -voor zover bekend voor de derde keer- in een = voor haar=20 cruciale procedure een of meer rechters vervangen ten eigen = voordele.=20 Thans gaat het om de zaak die tegen Nederland is aangespannen door = slachtoffers van het Nederlandse falen in Srebrenica. Eerder bood = ik over=20 dit alarmerende verschijnsel een artikel aan aan het dagblad De = Pers. Het=20 stuk werd twee keer herschreven, maar hoofdredacteur Ben Rogmans = achtte=20 het niet nieuwswaardig. Rogmans: "Dit soort dingen gebeuren in=20 Nederland gewoon niet. Punt uit. Einde = discussie."

=91Vervanging van = rechters is=20 zeer verontrustend=92

door Micha = Kat=20

=93Ik acht het zeer = verontrustend dat=20 de tot =B4Chipshol=B4 ongekende praktijk een college te vervangen = al weer zo=20 snel na de ernstige kritiek daarop een vervolg krijgt. De reactie = van de=20 overheid heeft zich daarbij gekenmerkt door de nog bedenkelijker = nieuwe=20 praktijk om in het geheel niet meer te reageren op welke kritiek = dan ook,=20 ook niet vanuit de wetenschap.=94 Dat zegt prof. A. Tak = (Staatsrecht en=20 Bestuursrecht te Maastricht) in reactie op het bekend worden van = een=20 tweede geval van =91rechterswisseling=92: het vervangen van de = rechters=20 tijdens een procedure, bijvoorbeeld in de periode tussen een=20 =91tussenvonnis=92 en het =91eindvonnis=92. Deze praktijk was tot = voor kort niet=20 bekend in ons land en is ook verboden in internationale verdragen. = De twee=20 rechtsgangen waarin de rechters tussentijds zijn vervangen=20 zijn de genoemde =91Chipshol-zaak=92 (eind = maart 2007) en=20 de zaak over de uitlevering van zakenman Robert Horchner (10 juli = 2007)=20 aan Polen. Tak is zelfs zo verontrust, dat hij recent naar = aanleiding het=20 nieuwe verschijnsel een artikel heeft geschreven voor De = Praktijkgids, het=20 orgaan van de NVRA, de Nederlandse Vereniging van Rechtskundge = Adviseurs=20 onder de titel =91van wraken, verschonen en vervangen, over = rechterlijke=20 onafhankelijkheid en onpartijdigheid=92.=20

Want alles gaat = natuurlijk=20 om de vraag: waarom werden de rechters in deze zaken vervangen? = Wie heeft=20 er belang bij? Hoe verhoudt zich de vervanging met de = noodzakelijke=20 rechterlijke onafhankelijkheid? De advocaat van Robert Horchner = Cees=20 Korvinus begreep er weinig van: =93Normaal gesproken maken = rechters een=20 zaak waaraan ze eenmaal begonnen zijn af. Deze wisseling is echt = vreemd.=20 Ik heb er geen goed gevoel bij.=94

De Internationale = Rechtshulpkamer (IRK)=20 van de rechtbank Amsterdam moest beslissen over de uitlevering aan = Polen=20 van Robert Horchner op grond van het Europees Arrestatie Bevel = (EAB). Via=20 het EAB uit 2004 kan elke lidstaat van de EU een andere lidstaat = opdragen=20 een burger uit te leveren als het meent dat deze strafbare feiten = heeft=20 gepleegd op zijn grondgebied. In een tussenvonnis gaven de drie = rechters=20 aan dat de Poolse justitie te veel tijd had laten verlopen tussen = het=20 eerste rechtshulpverzoek in deze zaak begin 2001 en het = uitvaardigen van=20 het EAB in oktober 2005. Voorts twijfelden zij aan de schuld van = Horchner=20 aan het ten laste gelegde delict: =91betrokkenheid bij een = cannabisplantage=20 te Polen van september 1999 tot april 2000=92. Vanaf 1999 werden = Horchner en=20 zijn gezin door het OM vervolgd voor betrokkenheid bij de = produktie van=20 XTC, maar het OM had tot bij het gerechtshof in het stof moeten = bijten,=20 ondermeer omdat het gebruik gemaakt bleek te hebben van = gemanipuleerde=20 telefoontaps. Begin 2005 had Horchner daarom een civiele procedure = tot=20 schadevergoeding aangespannen tegen de Staat. De verdediging van = de Staat=20 werd gevoerd door het kantoor van de landsadvocaat, Pels Rijcken = &=20 Droogleever Fortuijn. Na het genoemde tussenvonnis van de IRK = werden twee=20 van de drie rechters vervangen. Een van de nieuwe rechters, mw. A. = Spoel,=20 was tot begin dit jaar werkzaam bij het kantoor van de = landsadvocaat. Het=20 nieuwe college van drie rechters oordeelde op 10 juli dat Horchner = moest=20 worden uitgeleverd aan Polen. Advocaat Cees Korvinus diende begin=20 september een klacht in tegen Spoel bij de Hoge Raad wegens=20 belangenverstrengeling. Volgens de advocaat had zij zich uit eigen = beweging uit deze zaak moeten terugtrekken=20 (verschonen).

Het vervangen van rechters in een lopende = procedure (dus=20 niet van een enkele rechter die toevallig ziek is, maar van een = compleet=20 college van drie): het is een ongekende praktijk. Wat speelt hier? = Wie=20 beslist erover? Maar er komt nog wat bij. In zowel de = zaak-Horchner als in=20 de Chipshol-zaak (in de hoedanigheid van luchthaven Schiphol) had = de Staat=20 een groot belang. In beide gevallen ontwikkelde de procedure zich=20 ongunstig voor de Staat. Tot het moment dat de rechters werden = vervangen.=20 Hoe verklaren de rechtbanken deze wisselingen zelf? Dit is de = officiele=20 reactie van M. Grootscholten, persvoorlichter van de rechtbank = Amsterdam,=20 per email: =93De IRK-zitting op 25 mei 2007 is gedaan door mrs = A.R.J.M.=20 Vermolen, J. Edgar en C. Klomp. De zaak is toen aangehouden. Voor = de=20 zitting op 26 juni 2007 waren ingeroosterd mrs A.R.J.M. Vermolen, = C. Klomp=20 en M. van Mourik. Omdat mr Vermolen inmiddels tot teamvoorzitter = in de=20 strafsector was benoemd, kon hij de zitting in juni niet meer = doen. Mr=20 Klomp heeft hem als voorzitter vervangen en mr A.Spoel is als = jongste=20 rechter opgetreden. De IRK kamer dient binnen dient = binnen 60,=20 uiterlijk 90, dagen nadat de officier van Justitie de zaak in = behandeling=20 heeft genomen uitspraak te doen. Dat heeft tot gevolg dat met het = opnieuw=20 plannen van een aangehouden zaak niet kan worden gewacht totdat de = oorspronkelijke combinatie weer in dezelfde samenstelling zit.=94=20 Aan deze reactie is geen touw vast te knopen. = Is hier=20 sprake van het bewust optrekken van rookgordijnen? =

Rechters maken zaken waar ze aan begonnen zijn = af,=20 dat is volgens alle deskundigen de vaste praktijk in = Nederland.=20 Vermolen had ook deze zaak dus moeten afmaken. Maar dan: als = Vermolen=20 vervangen moest worden, waarom moest dan naast hem nog een=20 rechter worden vervangen zodat de =91nieuwe rechters=92 in de = meerderheid=20 kwamen? Hierop moet de rechtbank het antwoord schuldig blijven.=20

Zou het zo kunnen zijn dat = er iets=20 anders speelt, dat de rechters zijn vervangen om de uitkomst van = de=20 procedure te beinvloeden? Het zou elk begrip te boven gaan. Toch = zijn er=20 enkele signalen dat dit niet onmogelijk is. In een rapport van = KPMG in=20 opdracht van de Raad voor de Rechtspraak uit 2006 (Het Funcioneren = van de=20 Rechterlijke Organisatie in Beeld) staat: =93Het roulatiebeleid = wordt op=20 rechtbanken ook wel ingezet als sanctiemiddel voor moeilijk te = corrigeren=20 rechters.=94 In een artikel in het periodiek Rechtstreeks van de = Raad voor=20 de Rechtspraak (2006, no. 2) staat het volgende te lezen: = denkbaar is=20 echter dat rechters ook om andere redenen dan het = organisatiebelang of de=20 tijdige afhandeling van zaken kunnen worden overgeplaatst, = bijvoorbeeld=20 vanwege hun houding ten opzichte van bepaalde zaken, de inhoud van = hun=20 uitspraken of andere redenen. Dat zou een ernstige bedreiging zijn = van de=20 rechterlijke onafhankelijkheid en partijdigheid. Daarom is het = belangrijk=20 om expliciet vast te bepalen dat rechters slechts met hun eigen = instemming=20 kunnen worden overgeplaatst. In de Chipshol-zaak is vast = komen te=20 staan dat de overgeplaatste voorzitter tegen zijn zin is = vervangen. Het=20 kamerlid Jan de Wit van de SP heeft de minister van Justitie begin = oktober=20 voor de tweede maal vragen gesteld over de vervangingen. Dit is = vraag 2:=20 Acht u het feit dat een rechter, die tot voor kort werkzaam was = bij het=20 kantoor van de Landsadvocaat waar al jaren een schadeclaim van de = heer H.=20 tegen de Staat in behandeling was, oordeelt over een zaak waar = haar=20 voormalige kantoor zo direct betrokken was, een = voorbeeld van objectief gerechtvaardigde schijn van=20 belangenverstrengeling? Zo nee, waarom niet?

Prof. A. Tak begint zijn artikel met een korte=20 beschrijving van de Chipshol-zaak: =93Ruim tien jaar geleden kocht = projectontwikkelaar Chipshol het Groenenbergterrein bij Schiphol, = in de=20 buurt van de Aalsmeerbaan. Schiphol verhinderde (met medewerking = van de=20 overheid) dat Chipshol dit terrein zou bebouwen. In een procedure = voor de=20 Haarlemse rechtbank vorderde Chipshol een schadevergoeding van 96 = miljoen=20 Euro. Toen de eerste voor Chipshol gunstige uitspraken werden = gedaan,=20 werden in januari van dit jaar plotsklaps alle drie de rechters = vervangen=20 die zich vanaf begin 2005 met de zaak bezig hielden. Een = wrakingsverzoek=20 tegen de nieuwe rechters werd fel betwist door de advocaat van de=20 wederpartij (Schiphol), mr. Koeman, en door de wrakingskamer = afgewezen. De=20 ongebruikelijke zaak leidde tot grote commotie in de pers, omdat = voor het=20 eerst in de geschiedenis een volledige kamer zonder aanwijsbare = reden werd=20 vervangen. Toch staat zij niet langer op zichzelf.=94

Lees = hier=20 het stuk in NRC Handelsblad over de vervanging van de rechter = in de=20 Srebrenica-zaak.

Epiloog

Gebiedsontwikkelaar Chipshol probeerde via het aanvragen van = openbare=20 getuigenverhoren te achterhalen wat de ware redenen zouden kunnen = zijn van=20 de alarmerende vervanging van het complete college in hun zaak = tegen=20 Schiphol. Dit werd afgewezen door de rechtbank Den Haag en ook het = Hof=20 aldaar was niet van zins Chipshol's wens tot waarheidsvinding te=20 faciliteren. Lees=20 hier een verslag van de desbetreffende zitting bij het = Hof.

Procestijd pagina: 0.6418 sec.