De
Huizen van Oranje en Nassau

Ontstaan en Geschiedenis

Home | Historie Fortuin Oranje-Nassau | Investeringen Oranje-Nassau

Fortuin Oranje-Nassau | Stichtingen en Juwelen Oranje-Nassau
Onroerend Goed
Oranje-Nassau

Fortuin Oranje-Nassau

Onroerend Goed Oranje-Nassau

Paleis Noordeinde in Den Haag is sinds 1984 het
werkpaleis van de Koningin. Net als Paleis Huis ten Bosch en het
Koninklijk Paleis in Amsterdam wordt Paleis Noordeinde door het Rijk bij
Wet aan de Koningin ter beschikking gesteld. Tot het Paleis behoren ook de
Koninklijke Stallen. Het in de paleistuin gelegen Koninklijk Huisarchief
is eigendom van de Stichting Historische Verzamelingen van het
Huis Oranje-Nassau. Het oudste gedeelte van het paleis dateert
van voor 1533. In dat jaar liet de rentmeester van de Staten van Holland,
Willem Goudt, een middeleeuwse hofstede verbouwen tot een
groot woonhuis.

De kelders van deze hofstede maken nog steeds
onderdeel uit van het souterrain van het paleis. Van 1566 tot 1591 had het
pand een andere eigenaar. Daarna wordt het door de Staten van Holland
gehuurd en in 1595 gekocht. Het woonhuis wordt dan ter beschikking gesteld
aan de weduwe van Prins Willem van Oranje, Louise de Coligny en haar zoon
Frederik Hendrik. Als dank voor de door Willem van Oranje bewezen
diensten, schonken de Staten het gebouw in 1609 aan zijn
familie.Prins Frederik Hendrik breidde het woonhuis, dat
het Oude Hof wordt genoemd, fors uit.

Hij kocht diverse stukken grond rond het pand aan. Bij de verbouwing
waren onder andere Jacob van Campen en Pieter Post betrokken. Zij waren
ook verantwoordelijk voor de bouw van Paleis Huis ten Bosch in 1645. De
Prins liet het hoofdgebouw verlengen en aan weerszijden vleugels
aanbouwen. Zo ontstond de karakteristieke H-vorm van het Paleis die het nu
nog steeds heeft. Na de dood van Frederik Hendrik in 1647 werd het Oude
Hof regelmatig bewoond door zijn weduwe, Prinses Amalia, Gravin van
Solms-Braunfels. Toen zij in 1675 overleed, maakte men nog maar weinig
gebruik van het Paleis. Na het overlijden van Koning-Stadhouder Willem III
in 1702 werd het Paleis geërfd door de Pruisische Koning Frederik
Willem, een kleinzoon van Frederik Hendrik.

In 1754 verkocht Koning Frederik de Grote van Pruisen zijn bezittingen
in de Nederlanden aan Prins Willem V. De zoon van stadhouder Willem V,
erfprins Willem (de latere Koning Willem I), ging in 1792 op het paleis
wonen. Maar als in 1795 de Fransen het land binnen vallen, werd het
stadhouderlijk gezin gedwongen uit te wijken naar Engeland. Het Oude Hof
ging in eigendom over naar de Bataafse Republiek. Zo werd
het Oude Hof nationaal bezit. Dat is het tot op de dag van vandaag. Een
Koninklijk Paleis. Na de val van Koning Lodewijk Napoleon keerde erfprins
Willem in 1813 terug uit Engeland en in de Nederlanden werd hij
uitgeroepen tot Soevereine Vorst.

In de Grondwet werd vastgelegd dat aan de Koning een zomer- en een
winterverblijf ter beschikking moesten worden gesteld door de Staat. Eerst
overwoog men een nieuw winterpaleis te laten bouwen. Maar uiteindelijk
werd besloten tot een grondige verbouwing van het Oude Hof, zoals Paleis
Noordeinde dan nog heette. In 1817 nam Koning Willem I het Paleis
Noordeinde in gebruik. Tot zijn troonsafstand in 1840 woonde hij op het
paleis. Zijn opvolger, Koning Willem II, maakte - helaas - geen gebruik
van het paleis.

Koning Willem III gebruikte Paleis Noordeinde net als zijn grootvader
als winterpaleis. Zijn voorkeur ging uit naar zijn zomerpaleis Het Loo in
Apeldoorn. In 1876 gaf hij opdracht tot de bouw van de Koninklijke Stallen
in de Paleistuin van Noordeinde. Ook na het huwelijk van Koning Willem III
met Koningin Emma bleef het Paleis Noordeinde als winterpaleis in gebruik.
Hun dochter, Prinses Wilhelmina, kwam in 1880 ter wereld op Paleis
Noordeinde. Na het overlijden van Koning Willem III in 1890 bleven
Koningin Emma en haar dochter Noordeinde als winterresidentie gebruiken.
In 1895 gaf de Regentes de opdracht tot de bouw van het Koninklijk
Huisarchief in de tuin van het Paleis.

In 1901 verhuisde Koningin Emma naar Paleis Lange Voorhout. Koningin
Wilhelmina en Prins Hendrik bleven als bewoners van Paleis Noordeinde
achter. Koningin Wilhelmina maakte tot aan de Duitse inval in 1940 veel
gebruik van het Paleis. Paleis Noordeinde werd na de oorlog wederom als
winterpaleis gebruikt. In 1948 verwoestte een brand het middengedeelte van
het paleis. In dat jaar werd Juliana tot Koningin gekroond. Zij gaf de
voorkeur aan Paleis Soestdijk als officiële residentie. Wel bleef een
gedeelte van de hofhouding werkruimtes in Noordeinde houden. Tussen 1952
en 1976 was in de noordelijke vleugel van het Paleis het Institute of
Social Studies gevestigd. Sinds 1984 gebruikt men het Paleis na een
grondige restauratie weer intensief als werkpaleis van Koningin
Beatrix.

Noordeinde 66

In het huis Noordeinde 66 in Den
Haag is het bureau van Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima gevestigd.
Het pand ligt naast Paleis Noordeinde. Tot juli 2003 woonde het prinselijk
paar in het pand. Ze wonen nu in Villa Eikenhorst op landgoed De Horsten
in Wassenaar.

Oranje Bezit

Prins
Willem-Alexander heeft vanaf 1995 in het pand aan Noordeinde 66 gewoond,
Prinses Máxima vanaf hun huwelijk in 2002. Het huis wordt in 1898
aangekocht door Koningin Emma. Sindsdien is het in bezit van de
Koninklijke Familie. Tijdens de regeringsperiode van Koningin Wilhelmina
dient het gebouw onder meer als secretariaat van Prins Hendrik en van 1937
tot 1940 als secretariaat van Prinses Juliana en Prins Bernhard. Na de
oorlog wordt Noordeinde 66 gebruikt voor huisvesting van (oud-)leden van
de hofhouding. In 1993 verkoopt Prinses Juliana het pand aan haar
kleinzoon, de Prins van
Oranje.

Geschiedenis

Het pand Noordeinde 66
dateert, zoals de gevelsteen aangeeft, uit 1757. Het is gebouwd op de
fundamenten van een woning uit de 16e of begin 17e eeuw. Die oude woning
werd destijds door Willem Robbert Schieffel op een veiling voor 7100
gulden als belegging gekocht. Hij liet het huidige Noordeinde 66 op de
plek van het oude pand bouwen. De familie Schieffel verhuurde het pand aan
personen die betrokken waren bij het landsbestuur.

Mr. Willem Frederik baron Roëll, minister van
Binnenlandse Zaken onder Koning Lodewijk Napoleon, was de laatste huurder.
In 1808 verkocht Schieffel het pand weer. Het wisselde tot 1898
verschillende keren van eigenaar. In dat jaar kwam het pand in het bezit
van de Koninklijke familie.

Paleis Huis ten Bosch is sinds 1981 het woonpaleis
van de Koningin. Het paleis is gelegen aan de noordoostelijke kant van Den
Haag. Net als Paleis Noordeinde en het Koninklijk Paleis in Amsterdam
wordt ook Paleis Huis ten Bosch door het Rijk bij Wet aan de Koningin ter
beschikking gesteld. In 1645 werd begonnen met de bouw van Paleis Huis ten
Bosch. Het moest de zomerresidentie worden van stadhouder Prins Frederik
Hendrik en zijn vrouw, Prinses Amalia.

Paleis Huis ten Bosch begon
haar geschiedenis als Sael van Oranje. De Sael van Oranje is als deze
gebouwd wordt, bedoeld als zomerresidentie voor stadhouder Prins Frederik
Hendrik van Oranje en zijn vrouw, Prinses Amalia, Gravin van Solms. Het
initiatief voor de bouw lag met name bij de Prinses. Op 2 september 1645
legde de vroeger Koningin van Bohemen, Elisabeth de eerste steen. Het
ontwerp van het paleis was van de hand van architect Pieter Post. Hij was
ook betrokken bij de bouw van onder andere het Mauritshuis, de
vergaderzaal van de Staten van Holland (tegenwoordig vergaderzaal van de
Eerste Kamer) en het Oude Hof (het tegenwoordige Paleis
Noordeinde).

Na de dood van Frederik Hendrik in 1647 veranderde de
Prinses-Weduwe de bestemming van het paleis van zomerresidentie in
mausoleum ter nagedachtenis van haar man. Onder leiding van de schilder
Jacob van Campen wijdde men de centrale zaal van de residentie, de
Oranjezaal, volledig aan leven en werk van de Prins.

Het grootste en meest opvallende doek in deze zaal, Frederik
Hendrik als Triomfator, is van de hand van Jacob Jordaens en werd in 1652
voltooid. In deze periode kende het Paleis vier verschillende eigenaren.
Onder de laatste, Prins Willem IV, werd het paleis grondig verbouwd.
Prinses Amalia overleed in 1675. Het paleis kwam hierna in
gemeenschappelijk bezit van haar dochters. Het gebruik van het paleis ging
later over in de handen van Prinses Albertine Agnes. Zij was de enige
dochter van Prinses Amalia die als vrouw van de Friese stadhouder Willem
Frederik van Nassau, ook in de Republiek woonde. Prinses Albertine Agnes
verkocht het vruchtgebruik in 1686 aan de kleinzoon van Frederik Hendrik,
Prins Willem III. Deze Prins gebruikte het Paleis als zomerresidentie daar
het in de in de buurt van het regeringscentrum was gelegen. Hij bracht
enkele wijzigingen aan in het meubilair en in de tuin.

Na het
kinderloos overlijden van Willem III (de koning-stadhouder) in 1702 erfde
de Pruisische Koning, als kleinzoon van Frederik Hendrik, het Paleis. In
1732 gaf hij het weer terug aan het Huis Oranje-Nassau, vertegenwoordigd
door Prins Willem IV. Deze begon dan aan een grootscheepse verbouwing van
het Paleis. Onder leiding van de architect Daniel Marot breidde men het
gebouw uit met een linker- en rechtervleugel. Het aldus vergrote Paleis
was vanaf dat moment vaak verblijfplaats van de laatste twee stadhouders,
Willem IV en Willem V. Onder de Franse overheersing kreeg het Paleis de
status van nationaal bezit. De Nederlandse Koning van
Franse afkomst, Lodewijk Napoleon, veranderde ook het interieur van het
paleis. Hiermee was de introductie van de zogenaamde Empire-stijl in
Nederland een feit.

Na de Franse inval in 1795 werden alle
stadhouderlijke verblijven als oorlogsbuit in beslag genomen. Huis ten
Bosch werd door de Fransen geschonken aan het 'Bataafse
volk'. Het meubilair en de kunstvoorwerpen werden grotendeels
verkocht. Na een staatsgreep in 1798 werd een aantal leden van de
Nationale Vergadering geïnterneerd in het paleis. De oostelijke vleugel
verhuurd en vervolgens deed het gebouw een tijdlang dienst als museum,
totdat in 1805 de door Napoleon aangestelde raadspensionaris Rutger-Jan
Schimmelpenninck er zijn intrek in nam. Vijftien maanden later ging de
door Napoleon tot Koning van Holland verheven Lodewijk Napoleon er wonen.
In 1807 verhuisde deze weer naar Utrecht. Daar woonde hij totdat hij in
1808 verhuisde naar het tot paleis verbouwde raadhuis op de Dam in
Amsterdam. Lodewijk Napoleon had veel invloed op het interieur en
exterieur van het Paleis, ondanks zijn korte bewoning ervan. De
uitbreidingen en verfraaiingen die hij initieerde, betekenden de
introductie van de Empire-stijl in Nederland. Veel van zijn Empire
meubelen zijn nog steeds op Huis ten Bosch te vinden.

Vanaf de
uitroeping van Willem I tot Koning der Nederlanden in 1815 werd Paleis
Huis ten Bosch regelmatig door de leden van het Koninklijk Huis
bewoond.
Koning Willem I maakte er gebruik van. Later woonde in de
zomermaanden Koningin Sophie, de eerste vrouw van Koning Willem III er.
Koningin Wilhelmina verruilde haar zomerresidentie Het Loo bij Apeldoorn
voor Huis ten Bosch gedurende de Eerste Wereldoorlog. Ze woonde er ook
even in de dagen voordat ze met Prinses Juliana en haar gezin naar
Engeland moest uitwijken als gevolg van de Duitse inval in mei 1940. Huis
ten Bosch had tijdens de Tweede Wereldoorlog ernstig te lijden. Een plan
van de Duitse bezetter om het gebouw af te breken teneinde een tankgracht
te kunnen graven ging, dankzij inspanningen van de intendant van het
Paleis, niet door.

Na de bevrijding bleek Huis ten Bosch
onbewoonbaar te zijn. De kunstschatten waren weliswaar tijdig in
veiligheid gebracht, maar muren, zolderingen en vloeren werden beschadigd
door kogels, granaat- en bomscherven. Tussen 1950 en 1981 restaureerde men
wordt het Paleis twee keer. De Oranjezaal werd na een gehele restauratie
van drie jaar in 2001 opnieuw in gebruik genomen door de Koningin. Op 10
augustus 1981 gingen Koningin Beatrix en Prins Claus met hun kinderen in
het paleis wonen. De Koningin woont er nog steeds. Zij gebruikt Huis ten
Bosch voornamelijk als woonpaleis. De privé-vertrekken zijn ondergebracht
in de Wassenaarse vleugel. Daarnaast heeft Paleis Huis ten Bosch ook een
representatieve functie, gecentraliseerd in het hoofdgebouw. De Haagse
vleugel van het paleis wordt gebruikt voor ondersteunende doeleinden en
als gastenverblijf.

Het Koninklijk Paleis Amsterdam ligt in het centrum
van deze stad. Het wordt meestal ook aangeduid als ‘Paleis op de Dam’. Net
als Paleis Huis ten Bosch en Paleis Noordeinde in Den Haag is het
Koninklijk Paleis in Amsterdam door het Rijk bij wet aan de Koningin ter
beschikking gesteld.
Oorspronkelijk was het Koninklijk Paleis Amsterdam
ontworpen als Stadhuis voor de gehele bestuurlijke en
rechterlijke macht.

De beroemde bouwmeester Jacob van Campen kreeg
de opdracht in 1648 van de Burgemeester en Schepenen van Amsterdam.
Dezelfde Van Campen was ook betrokken bij de bouw van Paleis Huis ten
Bosch en Paleis Noordeinde in Den Haag. Het gebouw werd volledig
opgetrokken uit witte bouwsteen. Dat is vandaag de dag door de verwering
van eeuwen niet meer te zien. Op 29 juli 1655 nam de gemeente Amsterdam
het eerste gedeelte van het pand in gebruik. Op dat moment was de bouw en
de versiering van de interieurs pas tot de eerste verdieping gevorderd.
Voor de afwerking van het gebouw werden bekende beeldhouwers naar
Amsterdam gehaald. Ook vooraanstaande schilders, zoals Rembrandt en
Ferdinand Bol, leverden hun bijdrage aan het interieur. Centraal bij de
inrichting stond de symbolisatie van de macht van Amsterdam en van de
Republiek in het algemeen.

Gedurende anderhalve eeuw gebruikte men
het stadhuis als zodanig. Het gebouw werd voor het eerst als paleis
gebruikt gedurende enkele dagen in 1768. Reden was de feestelijke
ontvangst van Stadhouder Willem V en zijn vrouw, Prinses Wilhelmina van
Pruisen, in de hoofdstad.

In 1806 werd Lodewijk Napoleon, de broer van de Franse keizer Napoleon,
Koning van Holland. Lodewijk Napoleon koos aanvankelijk Den Haag als
residentie. In 1807 echter besloot hij om de residentie naar het
economische centrum Amsterdam te verplaatsen. In 1808 nam de Koning het
stadhuis op de Dam in gebruik als Koninklijk Paleis. De herinrichting van
het gebouw in empire-stijl vond plaats onder leiding van de architect J.
T. Thibault. Het Koninklijk museum, de voorloper van het Rijksmuseum in
Amsterdam, werd ook in het Paleis ondergebracht. Op 2 juli 1810 doet
Lodewijk Napoleon afstand van de troon en werd Nederland ingelijfd bij
Frankrijk. De Franse landvoogd, Charles François Lebrun, kreeg van de
Franse keizer toestemming het Paleis te gebruiken als woning. Na de val
van Napoleon in 1813 gaf Prins Willem van Oranje, de latere Koning Willem
I, het paleis in eerste instantie terug aan Amsterdam. Na zijn inhuldiging
zag Willem I echter het belang in van een verblijfplaats in de hoofdstad.

Het Gemeentebestuur van Amsterdam stelde het voormalige stadhuis op
zijn verzoek opnieuw ter beschikking aan de Koning. Het duurde echter tot
1936 voordat het Paleis officieel rijkseigendom wordt. Het Paleis heeft
vandaag de dag hoofdzakelijk een representatieve functie. Het wordt onder
meer gebruikt tijdens staatsbezoeken, voor de Nieuwjaarsrecepties van de
Koningin en voor andere officiële ontvangsten. Ook vinden er jaarlijks de
uitreiking van de Erasmusprijs, de Zilveren Anjer, de Koninklijke Prijs
voor de Vrije Schilderkunst en de Prins Claus Prijs plaats.

Op de
momenten dat de Koningin en de leden van het Koninklijk Huis geen gebruik
maken van het Paleis, wordt het gebouw door de Stichting Koninklijk Paleis
Amsterdam opengesteld voor het publiek. In de zomermaanden vindt er
traditiegetrouw een tentoonstelling plaats die een historisch of
kunsthistorisch aspect van het gebouw belicht. Na de jaarlijkse uitreiking
van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst in oktober zijn de
geselecteerde kunstwerken voor het publiek te
bezichtigen.

Paleis Het Loo

Paleis Het Loo. Aan dit Paleis ontleende het landgoed
ook zijn naam. Paleis Het Loo werd in 1685 gebouwd in opdracht van
Koning-stadhouder Willem III. Lange tijd was het Paleis in gebruik geweest
bij de Koninklijke Familie, onder meer als zomerresidentie van Koningin
Wilhelmina.

Ook Prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven hebben na hun
huwelijk in 1967 in een zijvleugel van het Paleis gewoond. Huis Het Loo in
Apeldoorn is de woning van Prinses Margriet en prof. mr. Pieter van
Vollenhoven. Het huis staat op het terrein van Paleis Het Loo, dat
tegenwoordig een museum is. Huis Het Loo is begin jaren '70 gebouwd onder
leiding van de Amsterdamse architect Maarten Evelein. In 1975 hebben de
Prinses en Prof. mr. P. Van Vollenhoven er hun intrek genomen.

Huis Het Loo. Woning van
Prinses Margiet en
Prof. Mr. Pieter van Vollenhoven

Het huis is opgetrokken uit baksteen en hout. Het bestaat uit drie
delen: een privé-gedeelte, een officieel gedeelte en een kantoor-
gedeelte. Deze zijn onderling verbonden. Het arboretum (bomentuin) waar
Huis het Loo op uitkijkt, is nog aangelegd in opdracht van Koning Willem
III (1817-1890). Huis Het Loo ligt op het terrein van Paleis Het
Loo.
De Eikenhorst op Landgoed de Horsten in Wassenaar
is het woonhuis van de Prins van Oranje, Prinses Máxima, Prinses
Catharina-Amalia, Prinses Alexia en Prinses Ariane. Het huis is tussen
1985 en 1987 gebouwd in opdracht van Prinses Christina, de jongste zus van
Koningin Beatrix. De architect van de Eikenhorst is ir. J. Baron van
Asbeck. Hij is ook verantwoordelijk voor de restauratie van Paleis Het
Loo. Inspiratie voor Villa Eikenhorst was een gelijknamige 17e eeuwse
boerderij die ooit in de buurt van de huidige villa stond. Het gezin van
Prinses Christina woont tot 1996 in de Eikenhorst. Prins Willem-Alexander
en Prinses Máxima wonen er sinds 2003.

Landgoed de Horsten waarop de Eikenhorst staat, is
sinds 1845 geheel in het bezit van de Oranjes. In 1838 kocht Prins
Frederik, tweede zoon van Koning Willem I, twee van de drie Horsten
(verhoogde strandwallen) waaruit het landgoed bestaat: Raephorst en Ter
Horst.

In 1845 voegde hij daar Eikenhorst bij. Prins Frederik kiest Huize de
Paauw op landgoed Raephorst als zijn zomerverblijf. Huize de Paauw is
sinds 1925 het raadhuis van Wassenaar. Als de Prins in 1881 overlijdt,
erft zijn dochter Marie De Horsten. In 1898 kocht Koningin Wilhelmina het
landgoed aan. Zij hield erg van deze groene omgeving en ging er regelmatig
jagen of schilderen.

Na het overlijden van Wilhelmina in 1962 erfde Koningin Juliana het
landgoed. Prins Frederik nam het landgoed na aankoop in 1838 grondig onder
handen. Hij huurde de tuinarchitecten Zocher (verantwoordelijk voor het
Amsterdamse Vondelpark) en Petzold in. Zij ledgen de Horsten aan in de op
dat moment populaire Engelse landschapstijl.

Deze school pleitte voor het romantisch en natuurlijk ogend aanleggen
van tuinen. Vandaag is hun invloed op het landschap nog terug te vinden in
de afwisseling van bossen met vijvers en slingerende paadjes, boomgaarden
en akkerland.

Paleizen:

De Staat stelt aan de Koningin drie paleizen ter beschikking:
Paleis
Noordeinde en het daarbij behorend Koninklijk Staldepartement (Den
Haag),
Paleis Huis ten Bosch (Den Haag),
Koninklijk Paleis
(Amsterdam).

De paleizen zijn geen eigendom van het Koninklijk Huis, maar van de staat.
Het Koninklijk Huisarchief, gelegen in de tuin van Paleis Noordeinde, is echter
eigendom van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau.
Paleis Huis ten Bosch en Noordeinde behoren sinds 1795 aan de staat toe. Het
Koninklijk Paleis in Amsterdam is altijd overheidsbezit geweest. Koningin
Wilhelmina schonk in 1959 Kroondomein Het Loo aan de staat.

Onroerend Goed:

Bezittingen per lid van het Koninklijk Huis

Hare Majesteit de Koningin:

Kasteel Drakensteyn in
Lage Vuursche.
Koninklijke Landgoederen De Horsten in Wassenaar en
Voorschoten (ongeveer 400 ha), met verschillende landbouwgronden, bos, park,
wegen en watergangen, opstallen waaronder de Eikenhorst en verpacht
land.
Dienstwoning in Den Haag.

Prins van Oranje, Prins Constantijn en Prins
Friso:

Vakantiehuis in Tavarnelle Val di Pesa,
Italië.

Erven van Prinses Juliana:

Particulier
domein bij Paleis Soestdijk, vier woningen, 6 ha bos en 67 ha verpachte
landbouwgrond met boerderij.
Omgeving Apeldoorn: vijf woningen - vrijwel alle
verhuurd aan oud-medewerkers -, 68 ha verpachte landbouwgrond en 3 ha overig
terrein.

Erven van Prins Bernhard:

Drie
woonhuizen in Soest, verhuurd aan oud-medewerkers.

Prinses
Margriet:

Landgoed Huis Het Loo in Apeldoorn.
Een tweetal
woningen op de Koninklijke Landgoederen De Horsten.
Vakantiehuis in Wiesing,
Oostenrijk.

Prinses Christina:

Erven Juliana en Bernhard. Verder onbekend.

Prinses Irene:

Erven Juliana en Berhard. Verder ook onbekend.

Copyright 2008- 2009: Alle
rechten voorbehouden aan de Huizen van Oranje en Nassau, Bronvermelding